Erteleme Davranışı Neden Olur? Sürekli Ertelemenin Psikolojik Nedenleri
Yapmanız gereken işleri sürekli erteliyor, son dakikaya bırakıyor ve sonrasında kendinizi suçlu hissediyor olabilirsiniz. Üstelik bu durum yalnızca ders çalışmak ya da iş yetiştirmekle sınırlı değildir. Bazı kişiler önemli telefon görüşmelerini, e-posta göndermeyi, karar vermeyi hatta sağlık kontrollerini bile erteleyebilir.
Toplumda çoğu zaman erteleme davranışı tembellik ya da isteksizlik olarak değerlendirilse de durum her zaman böyle değildir. Pek çok kişi yapmak istediği hâlde bir türlü başlayamaz ya da başladığı işi sürdürmekte zorlanır. Zaman geçtikçe "Yarın yaparım." düşüncesi tekrar eder ve erteleme döngüsü devam edebilir.
Aslında erteleme davranışı, çoğu zaman yalnızca zaman yönetimiyle ilgili değildir. Kaygı, başarısızlık korkusu, mükemmeliyetçilik, düşük öz güven ya da zorlayıcı duygulardan kaçınma gibi farklı psikolojik süreçler de sürekli ertelemek üzerinde etkili olabilir.
Bu yazıda erteleme davranışı neden olur, sürekli ertelemek hangi psikolojik süreçlerle ilişkili olabilir ve erteleme alışkanlığı nasıl devam eder birlikte inceleyeceğiz. Ayrıca bu döngünün değişmesinin mümkün olup olmadığını da ele alacağız.
Erteleme Davranışı Neden Olur?
Erteleme davranışının tek bir nedeni yoktur. Bazı kişiler kaygı nedeniyle işleri erteleyebilirken, bazı kişiler başarısız olmaktan korktuğu için başlamayı zor bulabilir. Kimi zaman ise mükemmeliyetçilik, düşük öz güven ya da zorlayıcı duygulardan kaçınma gibi psikolojik etkenler de bu davranışın ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir. Bu nedenle erteleme davranışını yalnızca irade eksikliği ya da tembellik olarak değerlendirmek doğru olmayabilir.
Başarısızlık Korkusu
Mükemmeliyetçi kişiler çoğu zaman bir işi en iyi şekilde yapmak ister. Ancak kusursuz olma beklentisi bazen işe başlamayı zorlaştırabilir. Mükemmeliyetçilik, kişinin hata yapma ihtimalini olduğundan daha büyük algılamasına neden olabilir. Bu nedenle "Henüz yeterince hazır değilim.", "Daha iyi bir zaman beklemeliyim." ya da "Mükemmel olmayacaksa hiç başlamayayım." gibi düşünceler, sürekli ertelemek üzerinde etkili olabilir.
Mükemmeliyetçilik
Mükemmeliyetçi kişiler çoğu zaman bir işi en iyi şekilde yapmak ister. Ancak kusursuz olma beklentisi bazen işe başlamayı zorlaştırabilir. Mükemmeliyetçilik, kişinin hata yapma ihtimalini olduğundan daha büyük algılamasına neden olabilir. Bu nedenle "Henüz yeterince hazır değilim.", "Daha iyi bir zaman beklemeliyim." ya da "Mükemmel olmayacaksa hiç başlamayayım." gibi düşünceler, sürekli ertelemek üzerinde etkili olabilir.
Düşük Öz Güven
Kişinin kendi yeterliliğinden şüphe duyması da erteleme davranışı neden olur sorusunun olası cevaplarından biridir. Özellikle öz güven eksikliği yaşayan kişiler, "Nasıl olsa yapamayacağım.", "Yeterince iyi değilim." ya da "Kesin hata yaparım." gibi düşünceler nedeniyle ilk adımı atmakta zorlanabilir. Zamanla bu durum, kişinin kendine olan güvenini daha da azaltabilir ve "Yapamıyorum." inancını güçlendirebilir.
Zorlayıcı Duygulardan Kaçınma
Bazen kişi aslında işin kendisini değil, o işin hissettirdiği duyguları ertelemektedir. Kaygı, başarısızlık korkusu, yetersizlik hissi, hayal kırıklığı yaşama ihtimali ya da eleştirilme endişesi gibi zorlayıcı duygularla karşılaşmamak için işi ertelemek, kısa süreli bir rahatlama sağlayabilir. Ancak bu rahatlama kalıcı değildir. Ertelenen iş varlığını sürdürdükçe kaygı yeniden ortaya çıkabilir ve kişi kendini yeniden aynı erteleme döngüsünün içinde bulabilir.
Sürekli Ertelemek Hayatımızı Nasıl Etkiler?
Erteleme davranışı yalnızca yapılması gereken işlerin gecikmesine neden olmaz. Zamanla kişinin düşüncelerini, duygularını ve günlük yaşamını da etkileyebilir. Ertelenen her iş, o an için kısa süreli bir rahatlama sağlasa da uzun vadede kaygı, suçluluk ve yetersizlik hissinin artmasına katkıda bulunabilir.
Bir işi sürekli ertelemek, kişinin kendine olan güvenini de etkileyebilir. Tamamlanmayan görevler arttıkça kişi kendini daha yetersiz hissetmeye başlayabilir ve zamanla "Ben zaten hiçbir işi zamanında yapamıyorum." ya da "Ben başarısız biriyim." gibi düşünceler geliştirebilir. Bu düşünceler, kişinin yeni görevlere başlamasını daha da zorlaştırabilir ve erteleme davranışının devam etmesine katkıda bulunabilir.
Sürekli ertelemek, iş yaşamında, eğitim hayatında ve günlük sorumluluklarda da çeşitli zorluklara yol açabilir. Son dakikaya kalan işler, artan stres, yetiştirme telaşı ve performans kaygısı kişinin yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Bunun yanında, ertelenen görevler nedeniyle kişi zaman zaman kendini çevresindeki insanlara karşı mahcup ya da suçlu hissedebilir.
Bazı kişiler ise erteleme alışkanlığı nedeniyle yapmak istedikleri şeylerden zamanla uzaklaşabilir. Ertelenen hedefler, yarım kalan planlar ve sürekli "Daha sonra yaparım." düşüncesi, kişinin yaşamından aldığı doyumun azalmasına neden olabilir. Bu nedenle erteleme davranışı, yalnızca zaman yönetimiyle ilgili bir sorun olarak değerlendirilmeyebilir. Aynı zamanda kişinin psikolojik iyi oluşunu, öz güvenini ve yaşam kalitesini de etkileyebilen bir süreç hâline gelebilir.
Erteleme Döngüsü Nasıl Devam Eder?
Erteleme davranışı çoğu zaman tek seferlik bir durum değildir. Bir kez ertelenen bir iş, farkında olmadan tekrar eden bir döngünün parçası hâline gelebilir.
Örneğin, yapılması gereken önemli bir işi düşündüğünüzde kaygı, stres ya da yetersizlik hissedebilirsiniz. O işi ertelediğinizde ise bu duygular bir süreliğine hafifleyebilir. Bu rahatlama, o an için iyi hissettirse de genellikle geçicidir. Çünkü ertelenen iş ortadan kalkmaz; yalnızca daha sonraya bırakılmış olur.
Zaman geçtikçe ertelenen iş zihinde daha fazla yer kaplamaya başlayabilir. Teslim tarihinin yaklaşması, sorumlulukların birikmesi ve işin gözde büyümesi kaygıyı artırabilir. Buna çoğu zaman suçluluk, pişmanlık ve kişinin kendini eleştirdiği düşünceler de eşlik edebilir. Yoğunlaşan bu duygular ise işe başlamayı daha da zorlaştırabilir. Böylece kişi, farkında olmadan kendini yeniden aynı erteleme döngüsünün içinde bulabilir.
Bu nedenle erteleme davranışı, yalnızca yapılması gereken işi geciktirmekten ibaret değildir. Aynı zamanda kişinin zorlayıcı duygularla baş etme biçimiyle de ilişkili olabilir. Bu döngüyü fark etmek, değişim için atılabilecek ilk adımlardan biri olabilir.
Erteleme Davranışı Değişebilir mi?
Her ne kadar erteleme davranışı uzun süredir devam ediyor olsa da bu durumun değişmesi mümkündür. Ancak bu değişim, yalnızca daha planlı olmaya çalışmakla ya da kendinizi daha fazla zorlamakla her zaman mümkün olmayabilir. Çünkü birçok zaman ertelemenin altında kaygı, başarısızlık korkusu, mükemmeliyetçilik ya da zorlayıcı duygulardan kaçınma gibi psikolojik süreçler yer alabilir.
Erteleme davranışını değiştirebilmek için öncelikle bu davranışın neden ortaya çıktığını anlamak önemlidir. Kişi, hangi durumlarda ertelediğini, o sırada neler düşündüğünü ve neler hissettiğini fark etmeye başladıkça bu döngüyü değiştirmek de daha mümkün hâle gelebilir.
Eğer sürekli ertelemek, günlük yaşamınızı, işinizi, akademik hayatınızı ya da ilişkilerinizi olumsuz etkiliyorsa, profesyonel destek almak faydalı olabilir. Terapi sürecinde erteleme davranışının altında yatan psikolojik etkenler birlikte ele alınabilir. Böylece bu döngünün sürmesine katkıda bulunan düşünce ve davranışlar üzerinde çalışılabilir.
Sonuç
Erteleme davranışı, çoğu zaman yalnızca zaman yönetimiyle ilgili bir sorun değildir. Bazen kaygı, bazen başarısızlık korkusu, bazen de mükemmeliyetçilik gibi psikolojik etkenler bu davranışın sürmesine katkıda bulunabilir. Bu nedenle kendinizi "tembel" ya da "iradesiz" olarak etiketlemek yerine, erteleme davranışının altında yatan nedenleri anlamaya çalışmak daha sağlıklı bir yaklaşım olabilir.
Eğer erteleme davranışı nedeniyle günlük yaşamınızın olumsuz etkilendiğini düşünüyor ve bu döngüyü değiştirmekte zorlanıyorsanız, profesyonel destek almak bu süreci daha sağlıklı yönetmenize yardımcı olabilir.
Yorumlar