Mükemmeliyetçilik Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Psikolojik Etkileri

Bir e-postayı göndermeden önce defalarca kontrol ediyor, yaptığınız küçük bir hatayı günlerce düşünüyorsanız ya da bir işe başlamadan önce her şeyin eksiksiz olmasını bekliyorsanız yalnız değilsiniz.

Bazı insanlar için hata yapmak yalnızca hata yapmak değildir. Yetersiz görünmek, eleştirilmek ya da başarısız olmak anlamına gelebilir. Bu nedenle küçük bir hata bile kişinin kendini günlerce sorgulamasına neden olabilir.

Mükemmeliyetçilik bazen başarıyı artırıyor gibi görünse de uzun vadede kaygıya, ertelemeye ve tükenmişlik hissine neden olabilir.

Mükemmeliyetçilik Nedir?

Mükemmeliyetçilik, kişinin kendisi için çok yüksek standartlar belirlemesi ve bu standartlara ulaşamadığında yoğun bir yetersizlik, başarısızlık veya hayal kırıklığı hissetmesidir.

Mükemmeliyetçi kişiler çoğu zaman yalnızca başarılı olmak istemez. Aynı zamanda hata yapmaktan da kaçınmaya çalışırlar. Bu nedenle süreçten keyif almak yerine sürekli eksiklerini fark etmeye başlayabilirler. Zamanla kişinin odağı gelişmekten çok kusursuz olmaya kayabilir.

Mükemmeliyetçiliğin Belirtileri Nelerdir?

Mükemmeliyetçilik herkeste aynı şekilde ortaya çıkmaz. Ancak bazı belirtiler sık görülür:

•⁠ ⁠Hata yapmaktan yoğun şekilde korkmak

•⁠ ⁠Yapılan işleri tekrar tekrar kontrol etmek

•⁠ ⁠Başarıları küçümsemek

•⁠ ⁠Kendini sık eleştirmek

•⁠ ⁠Bir işe başlamayı ertelemek

•⁠ ⁠Yardım istemekte zorlanmak

•⁠ ⁠Sürekli daha iyisini yapmaya çalışmak

•⁠ ⁠Küçük hataları büyütmek

Dışarıdan bakıldığında başarılı görünen birçok kişi, iç dünyasında sürekli yetersiz hissettiğini ifade eder.

Mükemmeliyetçilik Neden Gelişir?

Mükemmeliyetçiliğin tek bir nedeni yoktur. Çocukluk deneyimleri, aile ilişkileri ve kişinin kendisiyle ilgili geliştirdiği inançlar etkili olabilir.

Özellikle eleştirel bir ortamda büyümek, başarıya aşırı önem verilmesi veya sevgi ve kabulün başarıyla ilişkilendirilmesi kişinin zamanla kendisine karşı çok yüksek beklentiler geliştirmesine neden olabilir.

Bazı insanlar ise değerli hissedebilmek için kusursuz olmaları gerektiğine inanırlar. Bu durumda hata yapmak yalnızca hata yapmak değil, aynı zamanda yetersiz hissetmek anlamına gelebilir. Bu durum zaman zaman sürekli onay arama ihtiyacı ile de ilişkili olabilir. Bu konu hakkında daha detaylı bilgi almak isterseniz Sürekli Onay Arma İhtiyac Nedir? başlıklı yazıyı da inceleyebilirsiniz.

Mükemmeliyetçilik ve Erteleme Arasındaki İlişki

Mükemmeliyetçilik çoğu zaman erteleme davranışıyla birlikte görülür. Çünkü kişi işi kötü yapmaktan korkar. Yeterince iyi olmayacağını düşündüğü için başlamayı erteler, daha fazla hazırlanmak ister veya uygun zamanı bekler.

Bu nedenle ertelemenin altında her zaman isteksizlik ya da tembellik olmayabilir. Bazen kişi başarısız olmaktan değil, kusursuz olamamaktan korkuyordur. Dışarıdan bakıldığında kişi hiçbir şey yapmıyormuş gibi görünse de aslında zihinsel olarak yoğun bir baskı altında olabilir.

Mükemmeliyetçilik Kaygıya Neden Olur mu?

Mükemmeliyetçi kişiler çoğu zaman yoğun bir iç baskı hissederler. Sürekli hata yapmamaya çalışmak, her şeyi kontrol altında tutmak ve yüksek beklentileri karşılamaya çalışmak zamanla kaygıyı artırabilir. Bu nedenle mükemmeliyetçilik, Her Şeyi Kontrol Etme İhtiyacı ile yakından ilişkili olabilir. Bu konu hakkında bilgi almak isterseniz Her Şeyi Kontrol Etme İhtiyacı Nedir? başlıklı yazıyı okuyabilirsiniz.

Kişi dinlenirken bile yeterince üretken olmadığını düşünebilir, yaptığı işin sonucundan emin olamayabilir veya sürekli bir sonraki hatayı önlemeye çalışabilir. Bu nedenle mükemmeliyetçilik çoğu zaman kaygı, tükenmişlik ve öz eleştiri ile birlikte görülebilir.

Mükemmeliyetçilik İlişkileri Nasıl Etkiler?

Mükemmeliyetçilik yalnızca iş veya okul hayatını etkilemez. İlişkiler üzerinde de etkili olabilir. Kişi kendisine karşı olduğu kadar partnerine karşı da yüksek beklentiler geliştirebilir. Küçük sorunları büyütebilir veya her şeyin kusursuz olmasını bekleyebilir.

Bazı durumlarda ise hata yapmaktan korktuğu için duygularını ifade etmekte zorlanabilir ve eleştirilmekten kaçınmak için ihtiyaçlarını geri planda tutabilir.

Ne Zaman Destek Almak Gerekir?

Mükemmeliyetçilik kişinin yaşam kalitesini düşürmeye başladığında, yoğun kaygıya neden olduğunda veya ilişkilerini olumsuz etkilediğinde destek almak faydalı olabilir.

Özellikle sürekli yetersiz hissetmek, yapılan hiçbir şeyi yeterli bulamamak veya hata yapma korkusuyla hareket etmek zamanla kişinin ruhsal yükünü artırabilir.

Sonuç

Mükemmeliyetçilik çoğu zaman başarı isteğinin ötesinde, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyle ilgilidir. Hata yapmamak için sürekli çabalamak kısa vadede motive edici görünse de uzun vadede yorucu olabilir.

Kendimizden sürekli kusursuz olmamızı beklediğimizde, yaptıklarımızın değeri görünmez hale gelebilir. Oysa çoğu zaman ihtiyaç duyduğumuz şey mükemmel olmak değil, kendimize biraz daha anlayışla yaklaşabilmektir.

Kendinizi sürekli daha fazlasını yapmak zorundaymış gibi hissediyorsanız, hata yapmaktan korkuyor ya da hiçbir şey yeterince iyi gelmiyorsa yalnız değilsiniz. Bu döngüyü fark etmek değişimin ilk adımı olabilir.

Bu yazı Klinik Psikolog Özge Yeşilova tarafından hazırlanmıştır. Kaygı bozuklukları, ilişki sorunları, travma ve duygusal zorluklar alanında bireysel psikoterapi ve online terapi hizmeti sunmaktadır.

Benimle İletişime Geç