Kendimi Değersiz Hissediyorum: Değersizlik Hissi Neden Oluşur?
- Psikolog Özge Yeşilova
- 14 Haz
- 4 dakikada okunur
Bazı insanlar hayatlarında birçok şey yolunda gitse bile içten içe kendilerini değersiz hissedebilirler. Sevilmelerine, takdir edilmelerine veya başarılı olmalarına rağmen sanki yeterince önemli değilmiş, hak ettikleri kadar değer görmüyorlarmış gibi hissedebilirler.
Danışanlarda sık karşılaştığım durumlardan biri, kişinin dışarıdan bakıldığında yeterli ve başarılı görünmesine rağmen içten içe kendisini değerli hissetmekte zorlanmasıdır. Çoğu zaman kişi yaşadığı sıkıntının özünde değersizlik hissinin yer aldığını fark etmeyebilir.
Değersizlik hissi yaşayan kişiler çoğu zaman dışarıdan fark edilmeyen bir mücadele verir. Çünkü sorun yalnızca başarısız hissetmek değildir. Daha derinde, kişinin kendisiyle ilgili taşıdığı “Ben yeterince değerli değilim” inancı olabilir.
Değersizlik Hissi Nedir?
Değersizlik hissi, kişinin kendisini yeterince önemli, sevilebilir veya değerli görmemesiyle ilişkilidir.
Bu kişiler çoğu zaman başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarının önüne koyabilir, sınır koymakta zorlanabilir veya kendilerine gösterdikleri anlayışı başkalarına çok daha kolay gösterebilirler.
Bazı kişiler bunu şu düşüncelerle deneyimler:
Benim ihtiyaçlarım o kadar önemli değil.
İnsanları kırmamak için kendimden vazgeçebilirim.
Beni gerçekten tanısalar sevmezler.
Sevilmek için bir şeyleri hak etmem gerekiyor.
Benim değerli olmam için daha iyi olmam lazım.
Zamanla bu düşünceler kişinin hem kendisiyle hem de diğer insanlarla kurduğu ilişkiyi etkileyebilir.
Değersizlik Hissi Danışanlarda Nasıl Görülür?
Danışanlarda sık gördüğüm durumlardan biri, kişinin çevresindeki insanlara gösterdiği anlayışı kendisine gösterememesidir.
Örneğin bir arkadaşları hata yaptığında onu anlayışla karşılayabilirler. Ancak aynı hata kendileri tarafından yapıldığında çok sert bir şekilde kendilerini eleştirebilirler.
Bir diğer sık karşılaştığım durum ise kişinin sürekli olarak başkalarının ihtiyaçlarını önceliklendirmesidir. Hayır demekte zorlanabilir, ilişkilerde fazla fedakârlık yapabilir veya kendi ihtiyaçlarını dile getirdiğinde suçluluk hissedebilir.
Bazı kişiler ise aldıkları övgülere inanmakta zorlanırlar. Takdir edildiklerinde bunu küçümseyebilir veya insanların aslında kendilerini gerçekten tanımadıklarını düşünebilirler.
Değersizlik Hissi Neden Oluşur?
Bu duygunun tek bir nedeni yoktur. Ancak kişinin yaşam boyunca yaşadığı bazı deneyimler kendisiyle ilgili olumsuz inançlar geliştirmesine neden olabilir. Zamanla kişi yalnızca hata yaptığı anları hatırlamaya, eksik yönlerine odaklanmaya veya değerli olmak için sürekli bir şeyleri kanıtlaması gerektiğine inanmaya başlayabilir. Bu nedenle değersizlik hissi çoğu zaman bugünkü olaylardan çok, kişinin kendisiyle ilgili geliştirdiği temel inançlarla ilişkilidir.
Değersizlik Hissi Geçmiş Yaşantılarla İlişkili Olabilir Mi?
Her değersizlik hissi çocukluktan kaynaklanmaz. Ancak bazı yaşantılar kişinin öz değer algısını etkileyebilir.
Örneğin;
Sürekli eleştirilmek,
Duyguların yeterince görülmemesi,
Başarıların takdir edilmemesi,
Sevgi ve kabulün koşullara bağlı hissedilmesi,
İhtiyaçların önemsizleştirilmesi,
Sık sık başkalarıyla kıyaslanmak,
kişinin zamanla kendi değerini sorgulamasına neden olabilir.
Ancak değersizlik hissi her zaman açık eleştirilerle gelişmez. Bazı kişiler çocukluklarında açık şekilde eleştirilmemiş olsalar bile ihtiyaçlarının geri planda kaldığı, duygularının yeterince görülmediği veya değer görmek için belirli beklentileri karşılamaları gerektiği mesajını almış olabilirler. Örneğin çocuk sık sık kendi ihtiyaçlarından vazgeçmek zorunda kalmış, ancak uyumlu olduğunda, sorun çıkarmadığında veya başkalarının beklentilerini karşıladığında takdir edilmiş olabilir. Bu durum zamanla kişinin kendi değerini, kim olduğundan çok başkalarının ihtiyaçları ve onayı üzerinden değerlendirmesine neden olabilir.
Günlük Hayatta Değersizlik Hissi Nasıl Görünebilir?
Değersizlik hissi her zaman açık şekilde fark edilmeyebilir.
Örneğin;
Sürekli onay ihtiyacı duymak,
Hayır demekte zorlanmak,
İlişkilerde fazla fedakârlık yapmak,
Övgüleri kabul etmekte zorlanmak,
Kendini sürekli başkalarıyla kıyaslamak,
Reddedilmeye karşı aşırı hassas olmak,
Kendi ihtiyaçlarını ikinci plana atmak,
değersizlik hissiyle ilişkili olabilir.
Bu nedenle kişi bazen yaşadığı sorunun özünde değersizlik hissi olduğunu fark etmeyebilir.
Sürekli onay ihtiyacı duymak konusunda daha fazla bilgi almak isterseniz Sürekli Onay Arama İhtiyacı Nedir? başlıklı yazımı inceleyebilirsiniz.
Kendi ihtiyaçlarını ifade etmekte ve sınır koymakta zorlanan kişiler için Hayır Diyememek ve Sınır Koymak başlıklı yazım da faydalı olabilir.
Kendinizi sık sık başkalarının hayatıyla karşılaştırırken buluyorsanız Kendimi Sürekli Başkalarıyla Kıyaslıyorum: Neden? başlıklı yazımı da inceleyebilirsiniz.
Değersizlik Hissi İlişkileri Nasıl Etkileyebilir?
Değersizlik hissi yalnızca kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi değil, romantik ilişkilerini ve sosyal ilişkilerini de etkileyebilir.
Danışanlarda zaman zaman gördüğüm durumlardan biri, kişinin kendisine iyi davranmayan insanlardan uzaklaşmakta zorlanmasıdır. Bunun altında bazen daha iyisini hak etmediğine dair derin bir inanç bulunabilir. Kişi sevgi görmek, kabul edilmek veya ilişkisini sürdürebilmek için kendi ihtiyaçlarından vazgeçebilir.
Bazı kişiler ilişkilerde sürekli karşı tarafı memnun etmeye çalışırken kendi duygularını ve ihtiyaçlarını geri plana atabilir. Hayır demekte zorlanabilir, sınır koyduğunda suçluluk hissedebilir veya ilişkideki sorunların sorumluluğunu gereğinden fazla üstlenebilir.
Danışanlarda dikkatimi çeken bir diğer nokta ise, değersizlik hissi yaşayan kişilerin zaman zaman kendilerine şu soruyu sormakta zorlanmalarıdır: “Ben ne istiyorum?” Bunun yerine daha çok “Karşımdaki ne ister?”, “Nasıl davranırsam kabul görürüm?” veya “Nasıl davranırsam beni terk etmez?” sorularına odaklanabilirler.
Bu durum zamanla kişinin ilişkilerinde kendisini kaybetmesine, ihtiyaçlarını ifade etmekte zorlanmasına ve duygusal olarak tükenmesine neden olabilir.
Bu örüntüler bazı kişilerde Kaygılı Bağlanma Nedir? başlıklı yazıda bahsettiğim ilişki dinamikleriyle de ilişkili olabilir.
Değersizlik Hissiyle Başa Çıkmak İçin Neler Yapılabilir?
Kendinizle konuşma biçiminizi fark etmeye çalışın.
Kendi ihtiyaçlarınızı da en az başkalarının ihtiyaçları kadar önemsemeyi deneyin.
Sınır koyduğunuzda ortaya çıkan suçluluk duygusunu gözlemleyin.
Kendinizi yalnızca performansınız üzerinden değerlendirmemeye çalışın.
Hata yapmanın değerinizi azaltmadığını kendinize hatırlatın.
Danışanlarda sık gördüğüm noktalardan biri, kişinin değerli hissedebilmek için sürekli daha fazlasını yapmaya çalışmasıdır. Ancak değer duygusu çoğu zaman başarıyla değil, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyle ilgilidir.
Terapi Değersizlik Hissiyle Çalışmada Nasıl Yardımcı Olur?
Terapi sürecinde yalnızca değersizlik hissinin kendisi değil, bu hissi besleyen düşünce kalıpları, ilişki örüntüleri ve geçmiş deneyimler de ele alınabilir.
Kişi zamanla kendi ihtiyaçlarını fark etmeye, kendisine daha şefkatli yaklaşmaya ve değerini yalnızca başarıları üzerinden tanımlamamaya başlayabilir.
Sonuç
Değersizlik hissi yaşayan birçok kişi değerli olabilmek için daha başarılı, daha güçlü veya daha kusursuz olması gerektiğine inanır. Oysa insanın değeri performansından, başarılarından veya başkalarının onayından bağımsızdır.
Çoğu zaman sorun gerçekten değersiz olmak değil, kişinin kendisine uzun zamandır bu gözle bakıyor olmasıdır. Bu nedenle değersizlik hissinin altında yatan nedenleri anlamak, kişinin kendisiyle kurduğu ilişkiyi değiştirmesinin ilk adımı olabilir. Değerli hissetmek için sürekli bir şeyleri kanıtlamak zorunda olmak yorucudur. Bazen değişim, daha fazla başarmaktan değil, kişinin kendisine bakışını değiştirmesinden geçer.
Eğer değersizlik hissinin yaşamınızı, ilişkilerinizi veya öz güveninizi etkilediğini düşünüyorsanız, terapi süreci kendinizle daha sağlıklı ve daha şefkatli bir ilişki kurmanıza yardımcı olabilir.
Bu yazı Klinik Psikolog Özge Yeşilova tarafından hazırlanmıştır. Kaygı bozuklukları, ilişki sorunları, travma ve duygusal zorluklar alanında bireysel psikoterapi ve online terapi hizmeti sunmaktadır.
Yorumlar