Kendi İhtiyaçlarını Sürekli Geri Plana Atmak Neden Olur?
- Psikolog Özge Yeşilova
- 15 Haz
- 4 dakikada okunur
Bir arkadaşınız sizden bir şey istediğinde hemen yardımcı oluyor, bir yakınınızın problemi olduğunda onun yanında olmaya çalışıyor ancak sıra kendi ihtiyaçlarınıza geldiğinde bunları ertelediğinizi fark ediyor musunuz?
Belki yorgun olmanıza rağmen bir talebi geri çeviremiyor, üzgün olmanıza rağmen güçlü görünmeye çalışıyor veya kendi isteklerinizi ifade etmek yerine başkalarının ne istediğine odaklanıyorsunuz.
Kendi ihtiyaçlarını sürekli geri plana atmak ilk bakışta fedakârlık, düşüncelilik veya uyumlu olmak gibi görünebilir. Ancak bu durum uzun süre devam ettiğinde kişinin hem kendisiyle hem de çevresiyle kurduğu ilişkiyi etkileyebilir.
Kendi İhtiyaçlarını Sürekli Geri Plana Atmak Ne Anlama Gelir?
Bu durum, kişinin kendi duygu, düşünce ve ihtiyaçlarından çok başkalarının ihtiyaçlarına odaklanmasıyla ilişkilidir.
Kişi çoğu zaman çevresindeki insanların ne hissettiğini, neye ihtiyaç duyduğunu veya ne beklediğini kolayca fark edebilir. Ancak aynı dikkati kendisine göstermek konusunda zorlanabilir.
Bazı kişiler bunu şu düşüncelerle deneyimler:
• Önce diğer insanlar halletsin.
• Ben idare ederim.
• Beni düşünmelerine gerek yok.
• İhtiyaçlarımı söylersem bencil görünürüm.
• Başkalarını üzmek istemiyorum.
Zamanla kişi kendi ihtiyaçlarını fark etmekte bile zorlanabilir.
Kişilerde Nasıl Görülür?
Klinik olarak karşılaştığım örneklerde kişi çoğu zaman başkalarına gösterdiği anlayışı kendisine göstermekte zorlanır.
Örneğin gün boyunca birçok kişiye destek olan biri, kendi dinlenme ihtiyacını sürekli erteleyebilir. Yorgun olmasına rağmen yardım istemeyebilir veya kendisine zaman ayırdığında suçluluk hissedebilir.
Bazı kişiler ilişkilerinde karşı tarafın ihtiyaçlarını dikkatle takip ederken kendi ihtiyaçlarını dile getirmekte zorlanırlar. Ne istediklerini bilirler ancak bunu söylemenin karşı tarafı kıracağından veya hayal kırıklığı yaratacağından endişe edebilirler.
Dikkatimi çeken bir diğer nokta ise kişinin çoğu zaman “Başkaları ne ister?” sorusuna kolay cevap verebilirken, “Ben ne istiyorum?” sorusunda zorlanabilmesidir.
Kendi İhtiyaçlarını Sürekli Geri Plana Atmak Neden Oluşur?
Bu durumun tek bir nedeni yoktur. Ancak kişinin yaşam deneyimleri ve ilişkileri önemli rol oynayabilir. Bazı kişiler zamanla kendi ihtiyaçlarının diğer insanların ihtiyaçlarından daha az önemli olduğuna inanmaya başlayabilir.
Kimi zaman kişi çevresindeki insanların duygularından kendisini sorumlu hissedebilir. Bu nedenle önceliğini kendi ihtiyaçlarına verdiğinde suçluluk yaşayabilir. Bazı kişiler ise çatışmadan kaçınmak, sevilmeye devam etmek veya ilişkilerde sorun yaşamamak için kendi ihtiyaçlarını geri plana atmayı öğrenmiş olabilirler.
Geçmiş Yaşantılarla İlişkili Olabilir Mi?
Her zaman olmasa da bazı çocukluk deneyimleri kişinin kendi ihtiyaçlarıyla kurduğu ilişkiyi etkileyebilir.
Örneğin:
• Sürekli uyumlu olmaya teşvik edilmek,
• Kendi duygularını ifade ettiğinde eleştirilmek,
• Aile içinde erken yaşta sorumluluk almak,
• Aile içinde erken yaşta “olgun” olmak zorunda kalmak,
• Kendi duygularından çok başkalarının duygularıyla ilgilenmek zorunda kalmak,
• Kendi ihtiyaçlarının yeterince görülmediğini hissetmek,
kişinin zamanla kendi ihtiyaçlarını ikinci plana atmasına neden olabilir.
Bazı kişiler çocukluklarında açık şekilde ihmal edilmemiş olsalar bile, değer görmek için sorun çıkarmamaları veya başkalarını memnun etmeleri gerektiği mesajını almış olabilirler. Bu durum zamanla kişinin kendi ihtiyaçlarını ifade etmekte zorlanmasına neden olabilir.
Günlük Hayatta Nasıl Görünebilir?
Kendi ihtiyaçlarını geri plana atmak günlük yaşamda farklı şekillerde ortaya çıkabilir.
Örneğin:
• Hayır demekte zorlanmak,
• Yardım istemekten kaçınmak,
• Sürekli fedakârlık yapmak,
• Kendi ihtiyaçları için suçluluk hissetmek,
• Dinlenmeye zaman ayıramamak,
• Başkalarının duygularından kendini sorumlu hissetmek,
• Kendi isteklerini ifade etmekte zorlanmak,
bu örüntüyle ilişkili olabilir.
Bazı kişiler gün boyunca herkes için bir şeyler yaparken günün sonunda kendilerine hiç alan bırakmadıklarını fark edebilirler.
Kendi ihtiyaçlarını ifade etmekte zorlanıyorsanız Hayır Diyememek ve Sınır Koymak başlıklı yazımı da inceleyebilirsiniz.
İlişkileri Nasıl Etkileyebilir?
Kendi ihtiyaçlarını sürekli geri plana atmak ilişkiler üzerinde önemli etkiler yaratabilir. İlk başlarda kişi uyumlu, anlayışlı ve fedakar biri olarak görülebilir. Ancak zamanla kendi ihtiyaçlarının karşılanmadığını hissedebilir ve birikmiş bir kırgınlık yaşayabilir. Kimi zaman kişi ihtiyaçlarını hiç ifade etmediği için çevresindeki insanlar da bunları fark etmeyebilir. Bu durumda kişi bir yandan anlaşılmak isterken, diğer yandan ihtiyaçlarını paylaşmadığı için anlaşılmadığını hissedebilir.
Danışanlarda zaman zaman gördüğüm bir durum, kişinin uzun süre herkese yetişmeye çalıştıktan sonra kendisini tükenmiş, anlaşılmamış veya görünmez hissetmesidir.
Bu örüntü bazı kişilerde Sürekli Onay Arama İhtiyacı Nedir?, Değersizlik Hissi Neden Oluşur? ve Kaygılı Bağlanma Nedir? başlıklı yazılarda ele aldığım konularla ilişkili olabilir.
Kendi İhtiyaçlarını Fark Etmek ve Korumak İçin Neler Yapılabilir?
• Gün içinde kendinize “Şu an neye ihtiyacım var?” diye sormayı deneyin.
• İhtiyaçlarınızı ifade ettiğinizde ortaya çıkan duyguları gözlemleyin.
• Dinlenmenin, yardım istemenin veya sınır koymanın bencillik olmadığını kendinize hatırlatın.
• Başkalarına gösterdiğiniz anlayışı zaman zaman kendinize de göstermeye çalışın.
• Sürekli veren tarafta olup olmadığınızı fark etmeye çalışın.
Kendi ihtiyaçlarını fark etmek, başkalarının ihtiyaçlarını önemsememek anlamına gelmez. Sağlıklı ilişkilerde her iki tarafın ihtiyaçları da önemlidir.
Terapi Bu Konuda Nasıl Yardımcı Olabilir?
Terapi sürecinde kişinin kendi ihtiyaçlarını neden geri plana attığı, ihtiyaçlarını ifade ettiğinde ortaya çıkan suçluluk duyguları ve ilişkilerde üstlendiği roller ele alınabilir.
Bazı kişiler zamanla kendi ihtiyaçlarını fark etmekte bile zorlandıklarını keşfederler. Çünkü uzun yıllar boyunca dikkatlerini daha çok başkalarının duygularına, beklentilerine ve ihtiyaçlarına yöneltmiş olabilirler.
Terapi sürecinde kişi zamanla kendi ihtiyaçlarının da en az başkalarının ihtiyaçları kadar önemli olduğunu fark etmeye başlayabilir. İhtiyaçlarını ifade etmek, yardım istemek, sınır koymak ve kendisine alan açmak daha mümkün hale gelebilir.
Değişim çoğu zaman başkalarını daha az önemsemekle değil, kendisini de en az onlar kadar önemsemeyi öğrenmekle başlar.
Sonuç
Sağlıklı ilişkiler yalnızca vermekle değil, ihtiyaçları fark edebilmek ve ifade edebilmekle de ilgilidir. Bu nedenle zaman zaman başkalarına sorduğunuz soruyu kendinize de sormak önemli olabilir:
“Benim şu an neye ihtiyacım var?”
Eğer kendi ihtiyaçlarınızı ifade etmekte zorlandığınızı, sürekli başkalarının ihtiyaçlarını kendi ihtiyaçlarınızın önüne koyduğunuzu veya kendinize alan açtığınızda yoğun suçluluk hissettiğinizi fark ediyorsanız, terapi süreci bu örüntülerin altında yatan nedenleri anlamanıza yardımcı olabilir. Zamanla hem kendi ihtiyaçlarınıza hem de başkalarının ihtiyaçlarına daha dengeli şekilde yaklaşabilmek mümkün hale gelebilir.
Bu yazı Klinik Psikolog Özge Yeşilova tarafından hazırlanmıştır. Kaygı bozuklukları, ilişki sorunları, travma ve duygusal zorluklar alanında bireysel psikoterapi ve online terapi hizmeti sunmaktadır.
Yorumlar